MODA Sənət Tarixini İcarəyə Verdi

Muzey əsərləri artıq satılıqdır. Tarix, ən yüksək təklif verənə.

Metropolitan Sənət Muzeyinin Kostyum İnstitutu 200 sənət əsərini 200 geyimlə uyğunlaşdırır. Qulağa zərif gəlir. Amma mətnin ilk paraqrafında kuratorun adından əvvəl Jeff Bezosun adı keçirsə, burada sənət tarixi yazılmır  sənət tarixi icarəyə verilir.

"Geyim ilə bədən arasındakı təbii əlaqə." Nə qədər steril. Nə qədər təhlükəsiz. Nə qədər siyasətdən təmizlənmiş.

Halbuki o təbii əlaqənin içində nə var? Banqladeşdəki emalatxana yanğınları var. Səkkiz saatlıq növbələrdə tikiş tikən əllər var. Qlobal təchizat zəncirinin ən altında, gündə bir neçə dollara çalışan bədənlər var. Bunların heç biri sərgidə etiket olaraq yer almır. Çünki sponsor loqosu o etiketin üstünə yapışdırılıb.

Moda sənət tarixinə həmişə maraq göstərdi. Bu başa düşülən bir şeydir. Geyim də bir mədəni sənəd, geyim də bir dövrün şahidi. Amma bu gün olan şey bu deyil.

Bu gün olan şey budur: Lüks markalar və milyarder adlar sənət institutlarını legitimlik fabrikinə çevirirlər. Muzeyə girəndə "mədəni" olursunuz. Tarixin yanında sərgilənəndə "daimi" olursunuz. Akademik mətndə mövzu olanda "əhəmiyyətli" olursunuz.

Və bunun bedəli? Narahat edən sualların kənarda buraxılması. Əmək haradadır? İstismar haradadır? Lüksün arxasındakı sinfi konsentrasiya haradadır? Hamısı podium işıqlarında buxarlanır. "Mücərrəd bədən" danışılarkən bədənin istehsal şəraiti mücərrədləşir.

Bu seçim məsələsidir, qabiliyyət deyil. Əvvəllər Louis Vuitton sponsorluğunda təşkil edilən Superfine: Tailoring Black Style sərgisi güclü, tənqidi, həqiqətən kuratorial çərçivə təqdim etmişdi. Deməli mümkündür. Deməli sermayənin içində belə dürüst səs mümkündür.

Amma bu gün seçilən şey başqadır: Tarixi dekor kimi istifadə etmək. Keçmişi bu günün gücünü legitimləşdirmək üçün çərçivələmək. Muzeyi milyarderin imicini parlatacaq vitrinə çevirmək.

Condé Nast qalereyaları açılır. Sərgi mədəniyyət tədbiri olmaqdan çıxıb güc nümayişinə çevrilir. Və o gücün içində sənət tarixi heç bu qədər çarəsiz qalmamışdı.

Moda nəhəngləri artıq təkcə trend istehsal etmir  yaddaş da istehsal edir. Nəyin vacib olduğuna qərar verir. Hansı bədənin görünər olduğunu müəyyən edir. Hansı sualın verilməyəcəyini layihələndirir.

Və bunu edərkən ən güclü silahı istifadə edir: Sənətin tarixi avtoritetini. Çünki muzey divarlı bir şey legitimdir. Akademik mətni olan bir şey vacibdir. Sponsoru milyarder olan bir şey daimidir.

Geriyə sual qalır: Muzey tənqidi ictimai məkan olaraq qalacaq  yoxsa varlıların estetik özkeçmişi olacaq?

Tarix sponsor loqosunun kölgəsində yazılanda geriyə həqiqətən nə qalar?

Bəlkə də yalnız o loqo.