Collecist
Sənətçilər
SənətçilərKuratorlarKolleksiyaçılarKurator yazılarıKolleksiyaçı yazıları
3D sərgilər
3D sərgilər3D kurator sərgiləri3D kolleksiyaçı sərgiləri
Səssiz Məkan
Mədəniyyət
CariKollajSeçki
Kateqoriyalar
Şəkil
StilMüasirKüçə sənətiPop sənətiİncəsənət
NaxışPortretBaxışTəbiətTəbiətÇimərlik
Nəqliyyat vasitəsiYağlı boyaOrijinal ÇapAkvarelAkrilMürəkkəbKömürPastelQələmlə rəsm
MaterialKətanTaxtaDuralitKarton
Heykəl
StilPop sənətimücərrədRelyefObrazlıMüasir
naxışBədənBüstNatürmortHeyvanMemarlıqHəndəsi
Nəqliyyat vasitəsiMetalBürüncSaçTaxtaGipsköpük birləşməsi
Fotoqrafiya
StilTəsviri İncəsənətPortretizmMücərrədSənədli filmKonseptual
NaxışBaxınPortretTəbiətNatürmortçılpaq
Nəqliyyat vasitəsiQara/AğRəngarəngC növü Rəqəmsal (Xromogen Rəngli Çap)Rəqəmsal Çap
Bədii əşyalar və zərgərlik
StilGözəl SənətlərMücərrədArt Deco
naxışŞəkilÇiçəkHeyvanModaHəndəsi
Nəqliyyat vasitəsiəl işiCastinqşam qəlibisilikon qəlib
MaterialQızılGümüşMisdüyüŞam
Xətt
üslubTəsviri İncəsənət BetonStack (Dizayn)Ənənəvi
naxışsülüs nəsxtalikkufiDivani
Nəqliyyat vasitəsiƏl işiBambuk qamış maktamürəkkəb qabımürəkkəb
MaterialQızılMaye AkrilSoot Ink Fars mürəkkəbi
Təzhib
ŞəkilTəsviri İncəsənətmücərrəd Stack (Dizayn)Ənənəvi
naxışsülüsnəsxtalikkufiDivani
Nəqliyyat vasitəsiƏl işiBambuk qamışmaktamürəkkəb qabımürəkkəb
MaterialQızılMaye AkrilSoot InkFars mürəkkəbi
Miniatür
Stil İncəsənətBeton Dizayn Ənənəvi
naxış ritualMərasim İncəsənət Ənənəvi
Nəqliyyat vasitəsiyüksək pambıq kağızquş tükü qələm
Material üzvi boya kafel mürəkkəbi
Ebru
Stilİncəsənət BetonDizaynƏnənəvi
naxışgelgitŞal Yayılmaətli
Nəqliyyat vasitəsifaciəQuaş boyasıİşıqlandırma kağızı Иллюминационная бумагаΩ
Keramika
StilƏnənəviTəsviri İncəsənətmücərrədArt DecoPop sənəti
forma Obyektlərdən istifadə edinDekorativDivar
naxış Şəkil Çiçək HeyvanModaHəndəsi
Nəqliyyat vasitəsi SuvaqNömrə nişanıKolbasa üsuluCastinq
Materialqırmızı palçıqağ palçıqşamot palçığı
3D KarakterModernAnimeRealistMangaBenzersizSimpsonlarDisneyBetty BoopSouth Park
Rəqəmsal SənətRəqəmsal Şəkil/İllyustrasiya3D Modelləşdirmə və RenderFotoqraf Manipulyasiyası/KollajVektor SənətiPiksel SənətiRəqəmsal BoyamaGenerativ SənətNFT SənətiGlitch ArtFraktal SənətMotion Graphics/AnimasiyaVR/AR SənətiKarma MediaFotoşəkil + Rəqəmsal İşləmə
Sənətçiyə dəstək ol
Dəstək verDəstək alDəstəkçilər
TRENITFRDERUARAZ
AZ ▾
TRENITFRDERUARAZ
Giriş
Şifrəmi unutdum3D sərgi yaratMəzmun əlavə etSifariş ver
Üzv ol
Collecist
Sənətçilər
SənətçilərKuratorlarKolleksiyaçılarKurator yazılarıKolleksiyaçı yazıları
3D sərgilər
3D sərgilər3D kurator sərgiləri3D kolleksiyaçı sərgiləri
Collecist
Səssiz Məkan MədəniyyətCariKollajSeçki Kateqoriyalar
Kateqoriyalar
Şəkil
StilMüasirKüçə sənətiPop sənətiİncəsənət
NaxışPortretBaxışTəbiətTəbiətÇimərlik
Nəqliyyat vasitəsiYağlı boyaOrijinal ÇapAkvarelAkrilMürəkkəbKömürPastelQələmlə rəsm
MaterialKətanTaxtaDuralitKarton
Şəkil
Heykəl
StilPop sənətimücərrədRelyefObrazlıMüasir
naxışBədənBüstNatürmortHeyvanMemarlıqHəndəsi
Nəqliyyat vasitəsiMetalBürüncSaçTaxtaGipsköpük birləşməsi
Heykəl
Fotoqrafiya
StilTəsviri İncəsənətPortretizmMücərrədSənədli filmKonseptual
NaxışBaxınPortretTəbiətNatürmortçılpaq
Nəqliyyat vasitəsiQara/AğRəngarəngC növü Rəqəmsal (Xromogen Rəngli Çap)Rəqəmsal Çap
Fotoqrafiya
Bədii əşyalar və zərgərlik
StilGözəl SənətlərMücərrədArt Deco
naxışŞəkilÇiçəkHeyvanModaHəndəsi
Nəqliyyat vasitəsiəl işiCastinqşam qəlibisilikon qəlib
MaterialQızılGümüşMisdüyüŞam
Bədii əşyalar və zərgərlik
Xətt
üslubTəsviri İncəsənət BetonStack (Dizayn)Ənənəvi
naxışsülüs nəsxtalikkufiDivani
Nəqliyyat vasitəsiƏl işiBambuk qamış maktamürəkkəb qabımürəkkəb
MaterialQızılMaye AkrilSoot Ink Fars mürəkkəbi
Xətt
Təzhib
ŞəkilTəsviri İncəsənətmücərrəd Stack (Dizayn)Ənənəvi
naxışsülüsnəsxtalikkufiDivani
Nəqliyyat vasitəsiƏl işiBambuk qamışmaktamürəkkəb qabımürəkkəb
MaterialQızılMaye AkrilSoot InkFars mürəkkəbi
Təzhib
Miniatür
Stil İncəsənətBeton Dizayn Ənənəvi
naxış ritualMərasim İncəsənət Ənənəvi
Nəqliyyat vasitəsiyüksək pambıq kağızquş tükü qələm
Material üzvi boya kafel mürəkkəbi
Miniatür
Ebru
Stilİncəsənət BetonDizaynƏnənəvi
naxışgelgitŞal Yayılmaətli
Nəqliyyat vasitəsifaciəQuaş boyasıİşıqlandırma kağızı Иллюминационная бумагаΩ
Ebru
Keramika
StilƏnənəviTəsviri İncəsənətmücərrədArt DecoPop sənəti
forma Obyektlərdən istifadə edinDekorativDivar
naxış Şəkil Çiçək HeyvanModaHəndəsi
Nəqliyyat vasitəsi SuvaqNömrə nişanıKolbasa üsuluCastinq
Materialqırmızı palçıqağ palçıqşamot palçığı
Keramika
3D KarakterModernAnimeRealistMangaBenzersizSimpsonlarDisneyBetty BoopSouth Park3D Karakter
Rəqəmsal SənətRəqəmsal Şəkil/İllyustrasiya3D Modelləşdirmə və RenderFotoqraf Manipulyasiyası/KollajVektor SənətiPiksel SənətiRəqəmsal BoyamaGenerativ SənətNFT SənətiGlitch ArtFraktal SənətMotion Graphics/AnimasiyaVR/AR SənətiKarma MediaFotoşəkil + Rəqəmsal İşləməRəqəmsal Sənət
Sənətçiyə dəstək ol
Dəstək verDəstək alDəstəkçilər
Giriş
Sənətçi girişiQeydiyyatdan keçŞifrəmi unutdum3D sərgi yaratMəzmun əlavə etSifariş ver
TRENITFRDERUARAZ

Ana səhifə
s

Sənət sənə dopamin borclu deyil, məna borcludur.

 

Yeni bir kitab çıxdı. Alim Daisy Fancourt, Sənətlə Şəfa adlı əsərində sənətin tənziyyonu aşağı saldığını, neyroplastisiteyi artırdığını və ömür gözləntisini uzatdığını deyir. İntiharları önləyir, yayılma xəstəliklərini dayandırır. Gündə beş porsiya meyvə və tərəvəz istehlak etmək kimi  amma bəlkə də daha incə bir şey: sərgi açılışı, rəqs emalatxanası, musiqi terapiyası. Sənətlə daha tez-tez "qarşılıqlı əlaqəyə girənlərin" daha sağlam davrandığı da araşdırmalardan çıxmış.

Bu nöqtədə bir addım geri atmaq lazımdır.

Qədim Yunanıstanda sənət bir terapiya vasitəsi deyildi. Aristotelin katharsis anlayışı, faciənin tamaşaçıda qorxu və mərhəmət hissləri oyatmaqla bir növ təmizləmə təmin etdiyini irəli sürürdü  amma bu, tamaşaçının tənzim dəyərlərini yaxşılaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş bir proses deyildi. Sofokl in Antigonesi insanı rahətləndirmirdi; parçalayırdı. Və bunda bir məqsəd var idi: insanı öz varlığının içindəki kövrək ziddiyyətlərə baxmağa məcbur etmək.

Sənət mənşəyindən bu günə qədər bir ünsiyyət forması olaraq mövcud oldu. Bəzən bir natiq, bəzən bir roman danışıcısı, bəzən bir şərh edəci, etikçi, göstərgəbilimçi. Mike Kelley psixoloji nəzəriyyələri yalnız "poetik məqsədlər" üçün istifadə etdiyini deyir. Freudu elmi avtoritet kimi deyil, yazıçı kimi sevir çünki sənət nəzəriyyələri sübut etmək üçün deyil, onları bir işıq altında tutub titrətmək üçün var olur. Sublimasiya məsələsini öyrənərkən əslində metaforu danışır: bir şeyin başqa bir şeyin yerinə keçə biləcəyi fikri. Bu, sənətin özü ilə eynidirsə.

Bəs bugün nə baş verir?

Aktual sənət mühitinə baxıldıqda, istehsalın iki ayrı böhran içində boğulduğu görünür. Bir tərəfdə Fancourtun kitabının simvolizə etdiyi şey var: sənəti fərdi rifah takviyəsinə, dopamin sərbəst buraxılmasına, "sağlam davranış dəyişikliyi"nə endirən bir yanaşma. Bu baxışda sənət öz varlıq səbəbini itirir  artıq bir şeyə yarayır, bir şeyi dəstəkləyir, bir şeyi müalicə edir. Mövcud olmaq üçün bir səbəbi olması lazımdır.

JAMES NASMYTH (ŞOTLAND 1808-1890)

Digər tərəfdə sosial mediyanın yaratdığı aşağı hündürlükdə sel var. Instagram və TikTok, sonsuz bir vizual istehlak dövriyyəsi içində sənəti məzmuna çevirir. Sürətli istehsal, ani görünənlik, bəyəni metrikləri. Umberto Ekonun əsərin sənətçisindən müstəqilləşməsinə dair müəyyənatı burada əksinə işləyir: əsər artıq tamaşaçıdan da müstəqilləşir  həqiqi qarşılaşma yaşanmadan axıb keçir.

Martin Herbertin dediyi kimi: hər nəslin sənətinin doxsan faizi yəqin ki ortadır. Bu həmişə belə olub. Problem ortanın varlığı deyil; konseptual sualları gündəmdən düşürən ölçüsüz istehsal təcrübəsinin sual verən işlərin qarşısını alması. "Hər nəsil öz dünyasını yaradır" deyəndə eyni zamanda öz kor nöqtələrini də yaradır. Bugünkü kor nöqtə bunudur: sənət məna istehsalından çıxıb məzmun istehsalına keçmişdir, buna əlavə olaraq bir də sağlıq vasitəsi kimi təqdim olunduqda ortaya son dərəcə masum görünən amma son dərəcə təhlükəli bir boşalma çıxır.

Sənət niyə var? Bunu soruşmaq varlığın özünü soruşmaqla bərabərdir. İnsanın öz daxili aləmindəki məna axtarışı narahatlıq, ölümlülük, başqasının həqiqəti  bunlar sənətin xam maddəsidir. Vacib olan terminologiya deyil, terminologiyanın yaratdığı münaqişə. Sənət münaqişənin ta özüdür. Şok edən, narahat edən, kateqoriyaları alt-üst edəndir.

Fancourtun yaxşı niyyəti inkar olunmaz. İzolə olmuş, həddindən artıq işləmiş, şaqlıqsız bir həyatın hər cür baxımdan zərərli olduğunu demək doğrudur. Sənətlə qurulan əlaqənin insana bir fəallıq hissi verdiyı də doğrudur. Amma bunu bir sağlamlıq/xəstəlik paradiqmasına həbs etmək, əxlaqi və siyasi zərurət olan şeyi yəni insanın məna dünyasına dəxl etmək haqqını biokimyaya endirgənmiş olmaqmıdır.

Sənət sənə dopamin borclu deyil. Məna borcludur.

Və məna həmişə bir az narahat edici gəlir.

Künyə

Tarix:

4 May 2026

Kateqoriya:

Cari

Etiket:

Paylaş:
  • fb
  • X
  • ln
  • pin
Geri İrəli
Collecist

Türk sənətçiləri dünyanın hər yerindən kolleksiyaçılarla görüşdürən komissiyasız sənət platforması.

Kəşf et
  • Sənətçilər
  • 3D sərgilər
  • Səssiz Məkan
  • Mədəniyyət
Məlumatlandırma
  • Geri qaytarma Siyasəti
  • Collecist Məxfilik Siyasəti
  • Çatdırılma Siyasəti
  • Collecist İstifadə Şərtləri
  • Təklif Prosesi & Təklif Variantları Siyasəti
  • Sənətçi Dəvət Məktubu
  • Reklam Vermə Şərtləri
Əlaqə
  • info@collecist.com
  • 7/24 Açıq
  • İstanbul / Dubay / Amsterdam / Roma
  • Dəstək üçün Yazın
© 2026 Collecist · İzlence Bilişim Teknolojileri Ltd. Şti. Vasitəçi yox, komissiya yox. Sənətçinin qazandığı sənət.

Təcrübənizi yaxşılaşdırmaq və ziyarətləri ölçmək üçün kukilərdən istifadə edirik. Məxfilik