Kölgələr

Guya şizofreniyanın ləkəli fiqurları Yaşadığım üç aylıq bir prosesdə, psixiatrların təyini ilə girdiyim psikozun təsiri artaraq şizofrenlik bir nöqtəyə çatdı. Öz vəziyyətimin nadir hallarda farkında olanlardan biri olaraq özümü şanslı sayıram. Yaşadığım şeyin nə olduğunu bilir, nə qorxu nə də narahatlıq daşıyırdım. Gözlərimin qabağından axan fiqurlaşmış ləkələr, təsvir etdiyim qədər rəngarəng olmasalar da, bunu qeyri-adi olaraq təyin etmək yanlış olmaz. İnsan zehni azad və variasiyası çox; mutant üzlər mi desəm, varlıqlar mı, yaratmaqda məhdudiyyətsiz bir yaradıcı. Özünəməxsus bir elmi fantastika. Meydana çıxan və səthə hərəkət edən fiqurların kontur variasiyaları zəngin idi. Kontur sərhədləri və daxil etdikləri naxışlar bir-biri ilə sərhəddar, yer-yer iç-içə, üst-üstə və yan-yana idi. Səthlərdən, zəminlərdən, bəzən də atmosferdən dəyişkən sürətlərlə axınlarını izləyib qaldım. Bəzən marağımı daha çox cəlb edən bir fiqur yavaşlayır, onu yaxşıca müşahidə etməyimə icazə verirdi. Sanırım bu fiqurların axın sürətini istiqamətləndirən mən idim. İçimi nə bir qorxu bürüdü nə də gələcəyə dair bir narahatlıq. Sanki yaşadıqlarımın gəlib-gedici olduğunu dərindən bilirdim. Bu qorxusuz şüura sahib ola bilmiş olmaqdan şanslıyam. Çox vizual zənginlik içində bir şizofrenin içinə habs olsam nə olar, damğalansam nə olar. Psixiatriyaya görə şizofreniqa kəskin deyil, xroniki görülən və davamlılığı olan bir sindrom. Əvvəl psixiatrik dərmanların dəstəyini aldım amma sonra hər ay xəstəxanaya getməyə üşəndiyimdən əl çəkdim. Yol iki saat idi. Dərmansız çətinlik çəkdim, darıxdım, bunaldım amma bu vəziyyət məni olması lazım olan bir nöqtəyə apardı. Dərmanlar bu illüziyalara maneə olmurdu amma yuxu problemimi aradan qaldırır, yaşadığım bənzərsiz şeyin yaratdığı yorğunluğu alırdı. Mistisizm və metafizik mövzulara həp duyduğum maraq da içində bulunduğum vəziyyətin mənə bir lütufmuş kimi gəlməsinə səbəb oldu. Mənim bu qorxunc deyil, maraqlı tapdığım sıradışı sindromla barışmağım asan oldu. İzlədiyim naxışların ətraflı keyfiyyəti heyrətverici idi. Hər tərəfdən azadlığın bayrağını yelləyən amorf üzlərin arasına bəzən mifoloji varlıqlar da qarışdı. Qanadlı ağ və qara əjdahalar idi bunlar. Bu mifik fiqur məni həmişə təsir altında qoyub. Yaşadıqlarımın farkına varan anamın istəyi ilə bir klinikaya yatdım. Təxminən üç ay. Qarşılaşdığım bu qədər maraqlı və özünəməxsus fiqur xaricində, tanımaqdan sevinc duyduğum xüsusi insanlar da oldu. Məni heyrətə salan bir maraqla qarşıladılar. Yaşadığım xüsusi şey haqqında məlumatları varmış kimi danışdılar mənimlə. Kimisi mənə allah dedi, kimisi mələk, kimisi Anadolu miflərindən tanımadığım və indi xatırlamadığım fərqli adlar verdi. Bunun necə olduğunu və nə mənaya gəldiyini çox düşünmədim. Xəstəxananın mənə çəki artırmaqdan başqa faydası olmadı. Xəstəxana öncəsində, zamanında və sonrasında sindromun içindəykən kafamın içində danışan qadın və kişilərdən ibarət bir komanda var idi. Bu komanda məni anatomik olaraq müşahidə edir, təlqin edici sözlərlə sakitləşdirməyə çalışır, yanımda olduqlarını hiss etdirirdi. Bu kafamda danışan təlqin edici komandanın birer doktor həssaslığındakı yaxınlaşmaları, onları birer mələk olaraq düşünməyimə səbəb oldu. Nə də olsa fərqli bir ölçünü izləyir ya da zehnimin mənə oynadığı oyuna şahid olurdum. Bəzən eşidəcəyim qorxudan məni uzaqlaşdıraraq gülməli şərhləri ilə gülümsədib rahatladdılar. Bəzən özümü öpməyimi, sevməyimi dedilər. Sanki bu sıradışı vəziyyəti realist yaxınlaşmalarla normallaşdıraraq məni qorxudan uzaq tutmağa çalışdılar. Müvəqqəti olduğunu mənə hiss etdirdilər. Üç ay ərzində, ara-sıra yoğunlaşan hücumlarla yaşadığım bu vizual və eşitmə "kəskin şizofreniqa" sindromu zehnimdə unudulmaz bir təcrübə olaraq qaldı. Qısacası, sıradışı bir yüksək tezlik fenomeni varsa, mən qısa müddətə ona toxundum deyə düşünürəm. Şizofreniqa gəlib-gedici bir xəstəlik deyil. Bu metafizik təcrübələrin qədim insan təcrübələrinin bütünündən təşkil olunmasının, heç bir şey ifadə etməyən və mənadan məhrum görülməsi mənə təkəbbürlü bir korluğu xatırladır. Metafizik dünyanı görmədən gəlmək, onu kiçimsəmək və ayaq takımı cəhalətinə uyğun görmək insanı utanc içində qoymalıydı. Metafizik, marağa və həqiqətə atılan ilk addımdır. Təkamül sabitlərinin —qidalanma, çoxalma və coğrafi uyğun şərtləri xaricində— var ola biləcək başqa sabitlərin, fərqli ölçüləri görə biləcəyimiz həqiqətinə dair qəbul edilə bilən təcrübələrin həyata keçirildiyi bir əsrə girdik. Karl Yunqdan Freyda qədər, müasir insanın açmazı, içində var olduğu düzənin ona həqiqəti göstərməkdən uzaq olmasıdır. Sahib olmanın və rəqabətin sonu olmayan bu düzəndə, fərdin öz həqiqətini bilməsi və yüzlərlə əsr boyu təbiəti gərəyincə əməkdaşlıqda olması. İslamın erkən dövrlərində Həllacı Mənsur kimi enigmatik fiqurlar meditasiyalarında Allah ilə qarşılaşdıqlarını deyirdi. İbn Ərəbi kimi bir alim, əsərlərindən birini Allahın özünə yazdırdığını dillə gətirirdi. İbn Rüşd kimi daha rasional ustalar isə qədərə və axirətə inanmadığını açıq şəkildə ifadə edə bilirdi. Bu çoxsəslilik zamanla yox oldu. Mənəviyyat və praktikiləri şüurlu olaraq pozulur sanki. Mistik təcrübələrin paylaşımı və ezoterik sirlər insana çox şey qatdı amma qaydalar gərəyincə adi xalqdan gizləndi. Çatmaq istədiyim nöqtə budur: Həqiqət olaraq adlandırmağı üstün tutduğum İbrahimi dinlər daxil, təbiəti, bir dağı, heybətli bir heyvanı müqəddəs tapan; ona ilahi qüdrətlər yükləyən; fərqli ölçülərə aid ola biləcək mifoloji varlıqsal formalara bənzəsə də bənzəməsə də daha çox ruhani bir atmosferi qəbul edən hansı insan ya da toplulur olursa olsun, müasir dünyanın yaratdığı işğalçı mühit və materialın dəyəri metafizik dünyanın əslində var etdiyi vicdanın düşməni kimi duruyor. Dayanmayan qazanıma və sahibliyə —insan ya da məhsul— əsir düşən varlığın çəkdiyi əzab və məna yoxsuzluğu; bəzilərinin isə bu nüvələrə əhəmiyyət verməməsi ya da mənasını qavrayamaması, onu daha insan edır. Zehnin və varlığın təkləşdirilməsi və yabancılaşdırılması, insanın uzaqlaşıb özünə xəyali, itmiş mənadan məhrum bir dünya qurmasına səbəb olur. Yaşadığım şeyin səbəbi tam da bu idi. Tək və əzab içində olduğum bir dövrdə özümə meditasiya və bəzi mistik məşqlərlə kömək etməyə, tapdığım hər mənbəni oxumağa başladığımda bir şeylər tetiklənmiş olmalıydı. Bir qaçış. Şizofreniqa, insan zehninin tapdığı üsullardan biri bəlkə; şüurlu ya da şüursuz, refleksiv bir seçim. Şizofreniqa hücumlarında girdikləri dünyadan məmnun olan şizofreniklər tanıyıram. Çoxu, öz dünyalarında yaratdıqları şeirlər, plastik sənətlər ya da fərqli praktiklərlə bənzərsiz və özgün. Digər vacib xüsusiyyətləri, başa düşülmək ya da bəyənilmək kimi bir qayğı daşımamaları. Çox şizofrenlik hücum əlbəttə mənim yaşadığım deyilən seyr ediləsi bir həyəcan ehtiva etmir. Sıradışı olan, kəskin görülməsi qəbul edilməyən və davamı olacağı iddia edilən psixiatrik qəbula baxmayaraq, mənim sindromumun bir sonu olacağı hissiyatını əvvəldən ehtiva etməsi idi. Yoğunlaşdığım meditasiyalarda hiss etdiyim və bəzən səmada gördüyüm neonlaşan rənglər, qısa müddətdə çatdığım bu təsir edici səviyyəyə müasir mistiklərin bəzən çox daha erkən, bəzən də bir çox təcrübənin ardından çatıldığını və hər ikisinin də normal olduğunu dediklərini düşündürdü. Bu vəziyyətdə yaşadığım şeyin şizofrenlik bir hücum mu, yoxsa yoğunlaşma qabiliyyətim normalın üstündədirsə vizual və eşitmə təcrübəsi mi olduğu mövzusunda şübhə etdim. Özümü zəhmətli bir sufi təcrübəsi yaşamış saya bilmərəm amma fəna fillah mərtəbəsinə, tək-tənha ateliyemdə, heç bir psixiatriya dərmanı istifadə etmədən; yalnız meditasiya, sərbəst əllə təsadüfi çəkdiyim naxışların içində itməyim və zaman-zaman performans etdiyim zikrlərlə, bir də Qars doğumlu, telepatiyanın mümkün olduğunu dünyaya anladan Qurdciyeffin Anadolu nəğmələrini qarışdıran bəstələri müşayiəti ilə, ateliyemin ortasında fırlanaraq çata bilər miyəm? Yaşadığım faciəvi və əzablı bir ayrılığın verdiyi əskiklik işin əslində yatır kimi idi. Hətta bütün səy bu əskiklikdən qurtulmaq məqsədi ilə başladı. Bir sadiqlikdən birdən bir heçliyə düşmək. Bu heçlikdən qurtulmağım, dayanmaq bilməyən bir istehsalla mümkün oldu. Boya, qələm və səthlərlə gözümün qabağından axıb keçən illüziyanı qeyd etməyə çalışdım. Sıxışıb qalan coşqu səthə əks olundu. İlk etdiyim işlər, böyük ölçülü ev qapıları üzərinə tullantı materialları ilə həyata keçirdiyim upcycle asamblajlar oldu. Zamanla bir axtarışdan tamamilə mücərrədləşdim. Buraxdığım dərmanlardan sonra yuxularım haram oldu; günlərlə yuxusuz qalmağım məni gərgin etsə də yorğun lakin yoğun bir şüura apardı. Buludları izlədim. Məni mənzərəm sonsuz-bucaqsız bir üfüq idi. Əvvəl bulutlarda fiqurlar axtardım. Gözümün qabağından axıb keçən bu bütünlük içindəki şəkilsiz ya da şəkilli fiqurlar ilham mənbəyimə çevrildi. Başqa nəyi rəsm etməyə çalışa bilərdim ki. Dadını çıxardım. İşdə bu, ümumi olaraq 70x100 duralit üzərinə qarışıq texnika ilə çəkilmiş fiqurlar, bu izləmələrin birer replikasıdır. Bir hissəsini, başqa bir sənətkarın rəsmindən çıxmış kimi çəkməyə çalışdım. Olduqca çətin bir məşğuliyyət. İnsanın rəsmi öz barmaq izi kimi; müəyyən bir stili və hörüyü təqib etmək istəmədim. Bu məşğuliyyətim, sözügedən hərəkətli fiqurların axını boyunca davam edə bildi. İşlərimi "abstract qraffiti" olaraq təyin etmək mənə uyğun gəlir. Yaradılan hər fiqur bir-birindən ayrı formalara sahib olsa da iç-içə, üst-üstə və yan-yana gəldiklərində bir kompozisiya və bütünlüyə çatır. Yeni fizikin başqa ölçülərdən həndəsi şəkilləri müşahidə edə bildiyi bu əsrdə, mən də bu həndəsi şəkillərə müşayiət edən və bir zamanlar həyəcanla şahidi olduğum —bəlkə zehnimin yaratdığı, bəlkə də müqəddəs bitkilərin bizə göstərdiyi kimi— başqa bir ölçüyə aid fiqursal şərhləri, əlim elverdiyincə; bir küçə sənətkarının ya da qraffitçinin teqinin əyrikliyi ilə ötürməyə çalışdım.

• Şəkil Növü: Akril
• İl: 2026
• Üslub: Mücərrəd
• Mövzu: Fiqur
• Səth: Taxta Panel
• Ölçülər: Genişlik: 70 × Yüksəklik: 100 × Dərinlik: 0.004
• İstiqamət: Şaquli/Portret
• Çərçivə: Çərçivəsiz
• Rəng Paleti: Çox Rəngli
• Texniki: Fırça Texnikası
• Son Mərtəbə: Laklı
• İmza: İmzalanmış
• Vəziyyət: Mükəmməl
• Orijinallıq: Orijinal
• Nəşr: Nəşr Nömrəsi: 12