Kəllələr Cənnəti

Güman şizofreninin ləkəli fiqurları Yaşadığım üç aylıq bir prosesdə, psixiatrların təyini ilə girdiyim psixozun təsiri artaraq şizofrenək bir nöqtəyə çatdı. Öz vəziyyətimin nadir hallarda farkında olanlardan biri olaraq özümü şanslı sayıram. Yaşadığım şeyin nə olduğunu biliyor, nə qorxu nə də narahatlıq daşımırdım. Gözlərimin önündən axan fiqurlaşmış lələklər, təsvir etdiyim qədər rəngli olmasalar da, bunu adi xaricində olaraq təyin etmək səhv olmaz. İnsan zehni azad və variasiyası çox; mutant üzlər mi desəm, varlıqlar mı, istehsalda məhdud olmayan bir yaradıcı. Özünə xas bir elmi fantastika. Görünən və səthdə hərəkət edən fiqurların kontur variasiyaları zəngin idi. Kontur sərhədləri və daxil etdikləri naxışlar bir-biri ilə həmsərhəd, yer-yer iç-içə, üst-üstə və yan-yana idi. Səthlərdən, zeminlərdən, bəzən də atmosferdən dəyişən sürətlərlə axışlarını izləyib qaldım. Bəzən marağımı daha çox cəzb edən bir fiqur ləngiyir, onu yaxşıca müşahidə etməyə icazə verirdi. Deyəsən bu fiqurların axış sürətini idarə edən mən idim. İçimi nə bir qorxu bürüdü nə də gələcəyə dair bir narahatlıq. Sanki yaşadıqlarımın gəlib-keçici olduğunu içdən-içə bilirdim. Bu qorxusuz şüura sahib ola bilmiş olmaqdan şanslıyam. Çox vizual zənginlik içində bir şizofrenin içinə həbs olsam nə olar, damğalansam nə olar. Psixiatriyaya görə şizofreni kəskin deyil, xroniki görülən və davamlılığı olan bir sindromdur. Əvvəl psixiatrik dərmanların dəstəyini aldım amma sonra hər ay xəstəxanaya getməyə üşənməyimdən vaz keçdim. Yol iki saat idi. Dərmansız çətinlik çəkdim, sıxıldım, bunaldım amma bu vəziyyət məni olması lazım olan bir nöqtəyə aparıb çatdırdı. Dərmanlar bu illyuziyalara mane olmurdu amma yuxu problemimi həll edir, yaşadığım benzərsiz şeyin yaratdığı yorğunluğu alırdı. Mistisizm və metafizik mövzularına həmişə duyduğum maraq da içində bulunduğum vəziyyətin mənə bir lütfmüş kimi gəlməsinə səbəb oldu. Mənim bu dəhşətli deyil, maraqlı tapdığım sıra xaricində sindromla barışıqlaşmam asan oldu. İzlədiyim naxışların təfərrüatlı keyfiyyəti heyrətamiz idi. Hər tərəfdən azadlığın bayrağını yellədən amorf üzlərin arasına bəzən mifologiya varlıqları da qarışırdı. Qanadlı ağ və qara əjdahalar idi bunlar. Bu mifi fiqur məni həmişə təsir edib. Yaşadıqlarımın fərqində olan anamın istəyi ilə bir klinikaya yatdım. Təxminən üç ay. Qarşılaşdığım o qədər maraqlı və özünəxas fiqur xaricində, tanımaqdan xoşbəxtlik duyduğum xüsusi insanlar da oldu. Məni heyrtə salacaq bir maraq ilə qarşıladılar. Yaşadığım xüsusi şey haqqında bilgiləri varmış kimi danışdılar mənimlə. Kimi mənə allah dedi, kimi mələk, kimi Anadolu miflərlərindən tanımadığım və indi xatırlamadığım müxtəlif adlar verdi. Bunun necə olduğunu və nə məna ifadə etdiyini çox düşünmədim. Xəstəxananın mənə çəki almaqdan başqa faydası olmadı. Xəstəxana öncəsində, zamanında və sonrasında sindromun içindəyken kafamın içində danışan qadın və kişilərdən ibarət bir komanda var idi. Bu komanda məni anatomik olaraq müşahidə edir, telqinedici sözlərlə sakitləşdirməyə çalışır, yanımda olduqlarını hiss etdirirdi. Bu kafamda danışan telqinedici komandanın birer həkim həssaslığındakı yanaşmaları, onları birer mələk olaraq düşünməmə səbəb oldu. Nə də olsa fərqli bir ölçünü izləyir ya da zehnimin mənə oynadığı oyuna şahid olurdum. Bəzən eşidəcəyim qorxudan məni uzaqlaşdıraraq gülünc şərhləri ilə gülümsədib rahatlatdılar. Bəzən özümü öpməmi, sevməmi dedilər. Sanki bu sıra xaricində vəziyyəti gerçəkçi yanaşmalarla normallaşdıraraq məni qorxudan uzaq tutmağa çalışdılar. Müvəqqəti olduğunu mənə hiss etdirdilər. Üç ay boyunca, ara-sıra yoğunlaşan ataklar ilə yaşadığım bu vizual və eşitmə "kəskin şizofreni" sindromu zehnimdə unudulmaz bir təcrübə olaraq qaldı. Qısacası, sıra xaricində bir yüksək tezlik fenomeni varsa, mən qısa müddətə ona toxundum deyə düşünürəm. Şizofreni gəlib-keçici bir xəstəlik deyil. Bu metafizik təcrübələrin qədim insan təcrübələrinin bütünündən ibarət olmasının, heç bir şey ifadə etməyən və mənasızlıq görülməsi mənə lovğalığı bir korluğu xatırladır. Metafizik dünyanı görmədən gəlmək, onu kiçimsəmək və ayaq takımı cəhalətinə uyğun görmək insanı utanc içində qoymalıydı. Metafizik, marağa və həqiqətə atılan ilk addımdır. Təkamül sabitlərinin —qidalanma, çoxalma və coğrafi uyğunlaşma şərtləri xaricində— mövcud ola biləcək başqa sabitlərin, fərqli ölçüləri görə biləcəyimiz həqiqətinə dair qəbul edilə bilən təcrübələrin gerçəkləşdiyi bir dövra girdik. Carl Jung'dan Freud'a, müasir insanın çıxılmaz vəziyyəti, içində mövcud olduğu nizamın ona həqiqəti göstərməkdən uzaq olmasıdır. Sahib olmanın və rəqabətin sonu olmayan bu nizamda, fərdin öz həqiqətini bilməsi və yüzlərlə əsr boyunca təbiəti etibarilə əməkdaşlıqda olması. İslamın erkən dövrlərində Hallac-ı Mənsur kimi enigmatik fiqurlar meditasiyalarında Allah ilə qarşılaşdıqlarını deyirdi. İbn-i Ərəbi kimi bir alim, əsərlərindən birini Allahın özünə yazdırdığını ifadə edirdi. İbn Rüşd kimi daha rasional ustalar isə qədərə və axirətə inanmadığını açıq şəkildə ifadə edə bilirdi. Bu çoxsəslilik zamanla yox oldu. Mənəviyyat və praktikları şüurlu olaraq pozulur sanki. Mistik təcrübələrin paylaşımı və ezoterik sirlər insana çox şey qatdı amma qaydalar gərəyincə adi xalqdan gizləndi. Çatmaq istədiyim nöqtə budur: Həqiqət olaraq adlandırmağı üstün tutduğum İbrahimi dinlər daxil, təbiəti, bir dağı, heybətli bir heyvanı müqəddəs bulan; ona ilahi qüdrətlər yükləyən; fərqli ölçülərə aid ola biləcək mifologiya varlıq formalarına bənzəsə də bənzəməsə də daha çox ruhsal bir atmosferi qəbul edən hansı insan ya da icma olursa olsun, müasir dünyanın yaratdığı işğalçı mühit və materialın qiyməti metafizik dünyanın mahiyyətində var etdiyi vicdanın düşməni kimi duruyor. Dayanmayan qazanıma və sahibliyə —insan ya da məhsul— əsir düşən varlığın çəkdiyi əzab və məna yoxluğu; bəzilərinin isə bu nüvələrə əhəmiyyət verməməsi ya da mənalandıra bilməməsi, onu daha insan edır. Zehnin və varlığın təkləşdirilməsi və yabanaşdırılması, insanın uzaqlaşıb özünə xəyali, itmiş mənadan məhrum bir dünya qurmasına səbəb olur. Yaşadığım şeyin səbəbi tam da bu idi. Tək və əzab içində olduğum bir dövrdə özümə meditasiya və bəzi mistik məşqlər ilə kömək etməyə, tapDığım hər mənbəni oxumağa başladığımda bir şeylər tətiqlənmiş olmalıydı. Bir qaçış. Şizofreni, insan zehninin tapdığı metodlardan biri bəlkə; şüurlu ya da şüursuz, refleksiv bir seçim. Şizofreni ataklarında girdikləri dünyadan məmnun olan şizofreniklər tanıyıram. Çoxu, öz dünyalarında istehsal etdikləri şeirlər, plastik sənətlər ya da fərqli praktiklərlə benzərsiz və özgün. Digər mühüm xüsusiyyətləri, başa düşülmək ya da bəyənilmək kimi narahatlıq daşımamaları. Çoxu şizofrenək atak əlbəttə mənim yaşadığım deyilən tamaşalıq bir həyəcan ehtiva etmir. Sıra xaricində olan, kəskin görülməsi qəbul edilməyən və davamı olacağı iddia edilən psixiatrik qəbula baxmayaraq, mənim sindromumun bir sonu olacağı duygusunu əvvəldən ehtiva etməsi idi. Yoğunlaşdığım meditasiyalarda hiss etdiyim və bəzən səmada gördüyüm neonlaşan rənglər, qısa müddətdə çatdığım bu təsirli səviyyəyə müasir mistiklərin bəzən çox daha erkən, bəzən də bir çox təcrübədən sonra çatıldığını və hər ikisinin də normal olduğunu dediklərini düşündürdü. Bu halda yaşadığım şeyin şizofrenək bir atak mı, yoxsa yoğunlaşma qabiliyyətim normaldan yuxarıdırsa vizual və eşitmə təcrübəsi mi olduğu mövzusunda şübhə duydum. Özümü zəhmətli bir sufi təcrübəsi yaşamış saya bilmərəm amma fəna fillah mərtəbəsinə, təkbaşına atelyemdə, heç bir psixiatriya dərmanı istifadə etmədən; yalnız meditasiya, sərbəst əllə təsadüfi çəkdiyim naxışların içində itişim və zaman-zaman icra etdiyim zikrlər ilə, bir də Qars doğumlu, telepatiyanın mümkün olduğunu dünyaya anlatan Gurdjieff'in Anadolu nəğmələrini qarışdıran bəstələri müşayiəti ilə, atelyemin ortasında fırlanaraq çatmış ola bilər miyəm? Yaşadığım faciəli və əzablı bir ayrılığın verdiyi yoxluq işin mahiyyətində yatır kimi idi. Hətta bütün məşğələ bu yoxluqdan qurtulmaq məqsədi ilə başladı. Bir özünüvermədən birdən bir heçliyə düşmək. Bu heçlikdən qurtulmam, dayanmaq bilməyən bir istehsalla mümkün oldu. Boya, qələm və səthlər ilə gözümün önündən axıb keçən illyuziyanı qeydə almağa çalışdım. Sıxışıb qalan coşqu səthə əks olundu. İlk etdiyim işlər, böyük ölçülü ev qapıları üzərinə tullantı materialları ilə həyata keçirdiyim upcycle asamblajlar oldu. Zamanla bir axtarışdan tamamilə mücərrədləşdim. Buraxdığım dərmanlardan sonra yuxularım haram oldu; günlərlə yuxusuz qalmam məni gərgin etsə də yorğun amma yoğun bir şüura daşıdı. Buludları izlədim. Mənzərəm sonsuz-bucaqsız bir üfüq idi. Əvvəl bulutlarda fiqurlar axtardım. Gözümün önündən axıb keçən bu bütövlük içindəki şəkilsiz ya da şəkilli fiqurlar ilham mənbəyimə çevrildi. Başqa nəyi rəsm etməyə çalışa bilərdim ki. Dadını çıxardım. Məhz bu, ümumilikdə 70x100 duralit üzərinə qarışıq texnika ilə çəkilmiş fiqurlar, bu izləmələrin birer replikasıdır. Bir hissəsini, başqa bir sənətkarın rəsmindən çıxmış kimi çəkməyə çalışdım. Olduqca çətin bir məşğələ. İnsanın rəsmi öz barmaq izi kimi; müəyyən bir stil və toxuma izləmək istəmədim. Bu məşğələm, sözügedən hərəkətli fiqurların axışı boyunca davam edə bildi. İşlərimi "abstract qraffiti" olaraq təyin etmək mənə uyğun gəlir. Yaradılan hər fiqur bir-birindən ayrı formalara sahib olsa da iç-içə, üst-üstə və yan-yana gəldiklərində bir kompozisiya və bütövlüyə çatır. Yeni fizikanın başqa ölçülərdən həndəsi şəkilləri müşahidə edə bildiyi bu dövrdə, mən də bu həndəsi şəkillərə müşayiət edən və bir zamanlar həyəcanla şahid olduğum —bəlkə zehnimin istehsal etdiyi, bəlkə də müqəddəs bitkilərin bizə göstərdiyi kimi— başqa bir ölçüyə aid fiqursal şərhlər, əlim çatan qədər; bir küçə sənətkarının ya da qraffitçinin taq-ının qıvrımlığı ilə aktarmağa çalışdım.

• Şəkil Növü: Akril
• İl: 2025
• Üslub: Mücərrəd
• Mövzu: Fiqur
• Səth: Taxta Panel
• Ölçülər: Genişlik: 70 × Yüksəklik: 100 × Dərinlik: 0.004
• İstiqamət: Şaquli/Portret
• Çərçivə: Çərçivəsiz
• Rəng Paleti: Çox Rəngli
• Texniki: Fırça Texnikası
• Son Mərtəbə: Laklı
• İmza: İmzalanmış
• Vəziyyət: Mükəmməl
• Orijinallıq: Orijinal
• Nəşr: